|
TERTIO
Binneland
Moïse Rahmani van Radio Judaïca over zijn Joods-Arabische roots
'Joods compensatiefonds moet Palestijnse vluchtelingen helpen'
______________
Heidi Verdonck
______________
Waar je ook in het Midden-Oosten en Noord-Afrika gaat," zegt Moïse Rahmani, vind je sporen van de joodse aanwezigheid" Goed een halvez eeuw geleden woonden in de Arabische landen in het Middellandse Zeegebied bijina een miljoen joden.Maar vandaag blijft van die meer dan duizendjarige joodse aanwezigheid niet veel over. Zij zijn massaal uit de Arabische landen verdreven.
De roots van de familie van Rahmani liggen in Irak. Maar hij werd in het begin van de jaren 1950 geboren in een joodse familie in de Egyptische hoofdstad Caïro. In 1956 verlieten zijn ouders ouders noodgedwongen Egypte : ,,Wij werden als als vijanden aangezien.
Onze huizen werden in beslag genomen en wij werden het land uitgezet. " Rahmani, die opgroeide in Congo, spreekt Hebreeuws, Arabisch en Frans. Hij woont sinds geruime tijd in Brussel en zet zich daar met hart en ziel in voor radio Judaïca en het Europees sefardisch instituut. Over de dramatische geschiedenis van de joden in de Arabische landen schreef hij in het boek L'exode oublié – De vergeten Exodus. Een gesprek.
Waarom brengt u het thema van de joodse exodus uit de Arabische landen pas nu onder de aandacht?
,,Wij hebben jarenlang gezwegen omdat we meeden geen recht te hebben om te klagen-zeker in vergelijking met wat tijdens de holocaust is gebeurd. Toch betreft het hier een tragische geschiedenis. In de Arabische landen zijn vele sporen van de joodse geschiedenis uitgewist. Onze huizen en het land waar onze voorouders liggen begraven, werden ons ontnomen. Maar wij leven tenminste nog.
Zoals vele kinderen die de holocaust overleefden, begonnen ook wij pas veertig of vijftig jaar na dez feiten te spreken over het aangedane leed. Overigens kun je de joodse exodus niet los zien van het lot van de Palestijnse vluchtelingen, waarover nu al veertig jaar on-onderbroken wordt gesproken. Hun lot was aavankelijk sterk vergelijkbaar met het onze. Meer dan een half miljoen zijn verdreven uit de Arabische wereld. Maar daar houdt de vergelijking op. Wij hebben in de landen, waar wij onze toevlucht hebben gezocht, immers een nieuwe toekomst opgebouwd. Daartegenover leven vele Palestijnse vluchtelingen nog altijd in erbarmelijke levensomstandigheden in de vluchtelingen-kampen.
Toch vond ik het de hoogste tijd voor een erkenning van het vraagstuk van de joodse vluchtelingen uit de Arabische wereld."
Hoeveed joden hebben de Arabische landen moeten verlaten?
,,Voor 1945 leefden nog goed 900.000 joden inde Arabische landen rond de Middellandse Zee, met de grootste concentratie in de Maghreb-landen Marokko en Algerije. Ook Irak, Turkije, Egypte, Jemen en Syrië kenden sinds millennia een joodse aawezigheid. Maar vandaag is dat aantal drastisch geslonken. Het aantal joden in de Arabische landen wordt nog op amper vijfduizend geschat, waarvan vierduizend in Marokko."
U vraagt een erkenning voor her leed en de materiële verliezen van de joodse vluchtelingen uit de Arabische landen. Bent u, naar
Moïse Rahmani, weretdburger met joods-Arabische roots, is in Brussel de bezieler van radio Judaïca en het Europees sefardisch instituut. Hij vraag aandacht voor de vergeten exodus van een miljoen joden uit de Arabische wereld, mar spreekt opvallend verzoenende taal.
Analogie met de Amerikaanse sefardische federatie, van plan een vergoeding te eisen voor de verloren gegane bezittingen?
,,De materiële verliezen van de joodse bevolking die in 1956 Egypte heef moeten verlaten, belopen goed 200 miljard dollar. De regering nam weel huizen en winkels in beslag en tal van andere joodse bezittingen werden gestolen. De Egyptische joden mochten bij hun vertrek alleen één koffer meenemen.
Maar ik denk niet dat vandaag nog iemand daarvoor een schadevergoeking zal aanvragen. Sommige nakomelingen van joodse vluchtelingen pleiten voor de oprichting van een compensatiefonds, waarvan het geld naar de Palestijnse vluchtelingen zou moeten gaan. Ik ben het met dat standpunt volledig eens."
_____________________________________________________________________
'WIJ HEBBEN GEEN RECHT VAN SPREKEN IN VERGELIJKING MET WAT TIJDENS DE HOLOCAUST IS GEBEURD.'
De Egyptische joden zijn, soms nadat ze een tijdland in kapen werden geïnterneerd, uit het land verjaagd. Maar in andere Arabische landen, zoals Marokko, emigreerden de joden vrijwillig. Zijn ook zij vluchteligen?
,,De geschiedenis van de Marokkaanse joden vormt een geval apart. Sinds de opkomst van de islam werden de joden in zowat alle arabische landen getolereerd en bleef het hen toegestaan hun geloof te belijden. Ze werden, zoals de christenen, beschouwd als 'dhimmi' of beschermelingen van de sultan. In ruil voor bescherming betaalden ze belastingen aan de sultan, gedroegen zich onderdanig tegenover de moslims en onderscheidden zich door hun kledij van de moslims. In feite waren ze tweederangs-burgers.
In Marokko leefden de meeste joden in hen toegewezen buurten : de 'mellahs', die werden gekennmerkt door veel armoede en een gebrek aan hygiëne. In de loop van de geschiedenis verliep het samenleven met de moslims – afhankelijk van de regio en de heersers – doorgaans vreedzaam en kwam een unieke joods-Marokkaanse cultuur tot ontwikkeling. Daarnaast had je ook een joodse bovenklasse, die maatschappelijk belangrijke posities bekleedde en geen belasting betaalde. Zij speelden als handelaars van de koning een belandrijke rol in de internationale handel.
Tijdens het Franse protectorat over Marokko (1912-1956) werd het statuut van de dhimmi afgeschaft en klommen veel joden enkele sporten hoger op de sociale ladder. Sommigen verwierven de Franse nationaliteit. Bij de onafhankelijkheid van Marokko waren zij niet langer beried opnieuw als tweederangsburgers te leven. Velen gingen in op de vraag van zionistische organisaties en emigreerden naar Israël. Van alle naar Israël uitgeweken Arabische joden, zijn de Marokkanen de grootste groep."
Ook de jongste decennia liep dez joodse aawezigheid in Marokko verder terug.
Hoe komt dat?
,,Vandaag leven nog slechts vierduizend joden in Marokko. Na het losbarsten van de zesdaagse oorlog in het Midden-Oosten in 1967, nam de spanning tussen de moslims en de jodden gestaag toe. Dat resulteerde in de jaren 1980 in een nieuwe massale uitwijkingsgolf van nog in Marokko woonachtige joden.
Of ook die joden als vluchtelingen moeten worden beschouwen, blijft betwistbaar. Feit is dat ze vrijwillig zijn weggegaan. Toch kun je je vragen stellen waarom zo'n omvangrijke bevolkingsgroep – ongeveer 300.000 joden – in zo'n korte tijdspanne Marokko heeft verlaten, een gebied waar sommige families al meer dan duizend jaar woonden."
Hoe kikt u aan tegen de recente golf van antisemitische aanslagen door islamjongeren in België, Frankrijk en Nederland?
,, Het is tragisch vast te stellen dat vele van die jongeren afkomstig zijn uit landen waar de moslims gedurende vele eeuwen vreedzaam met de joden hebben samemgeleefd en waar de joden hebben bijgedragen tot de bloei van hun land. Maar die jongeren weten niets meer over dat verleden, omdat hen daar nooit over werd verteld.
De oudere generatie moslims, die ongeveer dezelfde leeftijd hebben van mijn ouders, leefden met de joden samen en koesteren de goede herinneringen aan die tijd. Mijn generatie heeft nog slechts een paar joden gekend. En de jongste gezneratie, die de overgrote meerderheid uitmaken van de belvolking in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, had nooit contat met joden en laat zich beïnvloeden door de ideologie van de haat tegenover Israël en alle joden. Ze beseffen niet hoeveel wij tot de rijkdom van hun landen hebben bijgedragen. Die invloed zie je nog overal. Zolang wij daar leefden, ging het er goed. Zodra de joodse burgezrs zijn weggejaagd, is het bergaf gegaan."
U wil de herinnering aan de joodse gemeenschappen levendig houden. Waarom?
,,Het Europees sefardisch instituut, dat zich vooral richt op de uit de Arabische wereld afkomstige joden, wil die geschiedenis niet verloren laten gaan. Daarom is het boek dat iks schreef ook zo belangrijk. Maar we moeten ook lessen leren trekken uit de geschiedenis. De tragische exodus van de joden uit de Arabische landen mag zich niet herhalen : noch voor de joden, noch voor de Palestijnen. Waarom kunnen wij niet, zoals dat eeuwenlang is gebeurd, vreedzaam naast en met elkaar leven?"
________________________________
INFO
Europees sefardisch instituut:
www.sefarad.org
MOISE RAHMANI, l'exode oublié,
Raphaël, Parijs,, 436 blz., € 20.
Bestellen kan via www.tertio.be
________________________________
|
